Ziekenhuizen en grote zorginstellingen behoren tot de grootste energiegebruikers onder de utiliteitsgebouwen. Ze draaien dag en nacht, hebben veel luchtbehandeling en vaak ook koeling. Hun installaties zitten meestal ruim boven 290 kW. De GACS-plicht geldt voor hen dus al sinds 1 januari 2026.
Wat maakt zorggebouwen bijzonder?
Continu in gebruik
Een ziekenhuis kent geen nacht en geen weekend. Toch zijn er veel ruimten die niet continu worden gebruikt: poliklinieken, kantoren, wachtruimten en vergaderzalen. Een GACS kan die ruimten anders regelen dan de afdelingen die 24 uur per dag in gebruik zijn.
Uitzondering voor veiligheid en gezondheid
Sommige functies moeten altijd draaien, zoals de ventilatie in operatiekamers, isolatiekamers en laboratoria. Voor zulke functies geldt een uitzondering: als ze om redenen van veiligheid of gezondheid continu beschikbaar moeten zijn, hoeven ze niet aan de eis van klasse C te voldoen. Ze mogen permanent in bedrijf blijven. De rest van het gebouw moet wel voldoen.
Zorg met wonen
Bij zorggebouwen is de functie niet altijd eenduidig. Een ziekenhuis is een utiliteitsgebouw, maar een complex met zelfstandige zorgwoningen heeft (ook) een woonfunctie. Gebouwen met daarin (ook) woningen zijn op dit moment uitgezonderd van de GACS-plicht. Het ministerie kijkt wel naar een mogelijke wijziging van die uitzondering. Laat per gebouw vaststellen welke gebruiksfuncties er zijn.
Typische installaties
- grote luchtbehandelingskasten met warmteterugwinning
- stoom of hoge temperatuurverwarming, soms met warmte-koudeopslag
- koelmachines voor ok's, serverruimten en patiëntenkamers
- noodstroom en gekoppelde technische installaties
Aandachtspunten bij de toetsing
- Welke functies vallen onder de uitzondering voor veiligheid en gezondheid, en is dat vastgelegd?
- Worden niet-kritische ruimten op bezetting geregeld?
- Is er een energieanalyse die rendementsverlies van de grote installaties signaleert?
- Kan het systeem communiceren met installaties van verschillende leveranciers?
Per type gebouw
Voor deze gebouwen hebben we een aparte pagina met de aandachtspunten:
- Ziekenhuizen: ok's, poliklinieken en 24/7 installaties
- Verpleeghuizen en zorginstellingen: waar de woonfunctie bepalend is
- Gezondheidscentra en huisartsenposten: meestal pas vanaf 2030
- Laboratoria: met continue ventilatie
De status van uw zorggebouw weten?
Doe de gratis GACS-check of vraag een quickscan aan. Een specialist houdt rekening met de eisen die in de zorg gelden.
Veelgestelde vragen over GACS voor zorggebouwen
Moet de ventilatie van een operatiekamer worden teruggeregeld?
Nee. Als een functie om redenen van veiligheid of gezondheid continu beschikbaar moet zijn, mag die permanent in bedrijf blijven. De eis van klasse C geldt dan niet voor die functie.
Valt een verpleeghuis onder de GACS-plicht?
Dat hangt af van de functie van het gebouw. Gebouwen met daarin (ook) woningen zijn op dit moment uitgezonderd. Laat per gebouw vaststellen welke gebruiksfuncties er zijn.
Ons ziekenhuis heeft al een uitgebreid gebouwbeheersysteem. Is dat genoeg?
Dat moet blijken uit een toetsing. Grote zorginstellingen hebben vaak geavanceerde systemen, maar de energieanalyse en het signaleren van rendementsverlies ontbreken nog weleens.
